ÇEK VE DÜZENLENMESİ

     

Çek bir ödeme aracıdır. Bankada parası bulunan bir kimsenin bu parasının tamamını veya bir kısmını diger bir kimseye ödemek için çek düzenler.

Çekte üçlü bir iliski söz konusudur.
1) Kesideci: Çeki düzenleyen ve bankaya çekte belirtilen parayı üçüncü bir
kisiye ödemesi için talimat veren taraf.
2) Lehdar: Çeki elinde bulunduran ve çek üzerinde belirtilen tutarı tahsil
edecek olan taraf.
3) Muhatap: Çekte muhatap bankadır. Kesideci tarafından düzenlenmis çeki
lehdara ödeyecek tarafı temsil etmektedir. Bu üç tarAf arasında islem su biçimde gerçeklesmektedir. Kesideci ile banka arasında bir çek anlasması yapılmakta ve muhatap banka kesideciye karsı, çekin ibrazı
halinde bir ödeme yükümlügü altına girmektedir.

Çek hukuki niteligi itibariyle bir havaledir. Bu havalenin yazılı bir sekilde yapılması, belli sekil sartlarını, mücerret (nedene baglı olmayan) ve kayıtsız sartsız bir ödeme yetkisini içermelidir.

T.T.K. madde 693 de çekte yer alması gereken unsurlar belirtilmistir. Buna göre çekten en az su bilgilerin bulunması gereklidir.

1) Çek kelimesi:

Çek metninde çek kelimesi ve eger çek Türkçeden baska bir dille yazılmıs ise o dilde Çek kelimesi ya da yabancı dildeki karsılıgı yer almıyorsa o belge çek niteligi kazanamaz. Bu durumda belge adi havale olarak nitelendirilir.

2) Kayıtsız ve sartsız belirli bir bedelin ödenmesi talimatı:

Çek metninde belirli bir bedel yer almalıdır. Bu bedel Türk Lirası olarak yazılabilecegi gibi yabancı para olarak da yazılabilir. Bedelin yabancı para olarak yazılması halinde bu bedel çekin ibrazı tarihindeki efektif satıs kuru üzerinden hesaplanarak Türk Lirası olarak ödenir.
Çekte bedelin yazı ile yada rakamla ifade edilmesi mümkündür. Bedelin hem rakam, hem de yazı ile ifade edilmesi ve aralarında farklılık olması halinde yazı ile belirtilen bedel esas alınmaktadır. Ancak bu kural, rakam ya da yazı üzerinde tahrifat yapılmamıs çekler için geçerlidir. Diger bir deyisle rakam ya da yazı üzerinden tahrifat yapılmıs çekler için geçersizdir.

3) Ödeyecek kimsenin “Muhatabın” adı ve soyadı
T.T.K. uyarınca muhatap olarak yalnızca bankalar gösterilebilir. Bu nedenle,
yasada geçen “muhatabın adı soyadı” ifadesinden bankanın ünvanı anlasılması gerekir.

4) Ödeme yeri

Çekin nerede ödenecegi belili olmalıdır. Çekte özel olarak ödeme yeri gösterilmemisse, muhatap bankanın belirtilen subesinde ödenir.

5) Keside günü ve yeri

Çekin keside edildigi tarih; gün ay, yıl olarak yazılır. Aksi halde çek geçerli olmaz. Ticari hayatta, vadeli çek olarak tabir edilen; ileriki bir tarihin keside tarihi olarak konulan çeklerle sıklıkla karsılasılmaktadır.
Çekte vade söz konusu degildir. Yani, çek vadeli olarak düzenlenmis olsala görüldügünde ödenmesi gerekir. Nitekim, T.T.K. md. 707/2 de “keside günü olarak gösterilen günden önce ödenmek için ibraz olunan bir çek ibraz gününde ödenir.” Denmistir.
Kanunun bu hükmü dikkate alınarak, muhatap bankanın kendilerine ibraz edilen vadeli çekleri, karsılıkları varsa ve ödemeye engel bir durum yoksa ödemek zorundadır. Vadeli çekin karsılıgı yoksa, 3167 sayılı çekle ödemelerin düzenlenmesi ve çek hamillerinin korunması hakkında kanun hükmüne göre karsılıksız çek islemlerine tabi tutulmak zorundadır.
Çekte keside yeri gösterilmelidir. Ancak, keside yeri gösterilmemisse, kesidecinin imzasının yanında yazılı olan yer, keside yeri olarak kabul edilir. Her ikisi de yazılmamıssa, çek geçersizdir.

   6) Çeki düzenleyen kisinin (kesideci) imzası
Kesideci imzasını mutlaka elle atmalıdır. Aksi durumlar kabul edilmemektedir. Eger kesideci bir tüzel kisilik ise, tüzel kisiligin yetkili temsilcileri çeki kesideci sıfatı ile imzalar.

     T.T.K. madde 708 e göre; bir çek keside edildigi yerde ödenecek ise on gün, keside edildigi yerden baska bir yerde ödenecek ise bir ay içinde ibraz edilmelidir. Ödenecegi ülkeden baska bir ülkede keside edilen çek, keside ile ödeme yeri aynı kıtada ise bir ay, baska kıtada ise üç ay içinde muhatap bankaya ibraz edilmelidir.

Avrupa ülkeleriyle Akdenizde kıyısı bulunan ülkeler aynı kıtada sayılır. ibraz süreleri, çekte keside günü olarak gösterilen tarihten itibaren islemeye baslar. Sürenin hesaplanmasında, çekin keside edildigi gün sayılmaz. ibraz süresinin sonu tatile rastladıgında, izleyen ilk is günü ibraz süresinin sonu
sayılacaktır.

İbraz süresinin gelmesinden sonra bankanın çeki ödemeyi reddetmesi halinde hamilin, kesideci ve diger çek borçlularına karsı basvuru hakkı yoktur. Çek, hiçbir vergi, resim ve harca tabi degildir


   Çekin Şekli:

 V B     23343434
                                                                                     Keşide Yeri:........................................
          T.C VAKIFBANK                                                    Keşide Tarihi:.......................................
                                                                                  
                                                                           
...........................TL


       
  Buçekkarşılığı.................................................................................emrine
Yalnız..................................................Türk Lirası........................kuruş ödeyiniz.

                                                                                            Adı Soyadı ve İmza
4443454-444-5545

 

 

   Çekte Ciro

      Ciro, çek üzerindeki hakkın üçüncü bir kişiye devredilmesidir. Çeki bankaya götürüp tahsil etme yetkisine sahip olan kişi yani lehdar(alacaklı) çekin arka yüzünü ciro ederek borçlu olduğu bir kişiye verebilir. Ciro eden kişiye biz CİRANTA diyoruz.

     Ciro farklı şekillerde olabilir.

     1. Tam Ciro

     2. Beyaz Ciro


  1. Tam Ciro: Ciro eden kişi çek bedelini tahsil edecek kişinin ad ve soyadını çekin arka yüzüne yazıp imzalarsa bu ciroya tam ciro denir.

     Ahmet MAHSUL " e ödeyiniz.
                                                Veli Kaplan
                                                 İmza
   



        Üstte görüldüğü gibi çekin yeni alacaklısı durumunda olan kişinin ad ve soyadı yazılmıştır. Bu şekildeki ciro tam cirodur.

      2. Beyaz Ciro: Ciro eden kişi yani ciranta çek bedelini tahsil edecek kişinin ad ve soyadını çekin arka yüzüne yazmayıp sadece ÖDEYİNİZ yazması durumunda , bu şekilde düzenlenen çekteki ciro işlemine Beyaz Ciro denir.

          Ödeyiniz.
                                            Veli Kaplan
                                            İmza

 

<muhasebede-kullanilan-belgeler>

 

 

 

 


Eğitim ve Ögretim Genel